Więź · 5 min
Style przywiązania w związku: jak może się układać każde połączenie
Nie ma dobrych ani złych stylów przywiązania – są pary, które nawzajem się uspokajają albo nakręcają. Co mówią badania o każdym połączeniu i jak widać to w czacie, jeszcze przed pierwszą randką.
· This is my message
Trzy osoby dostają tę samą wiadomość: „Dziś nie dam rady, pogadamy jutro”. Pierwsza odpisuje „Jasne! Powodzenia ze wszystkim” i spokojnie wraca do swojego popołudnia. Druga czyta wiadomość cztery razy, szukając w niej chłodnego tonu. Trzecia czuje – sama nie bardzo wie czemu – lekką ulgę. Żadna z nich się nie myli. Każda odczytuje sytuację przez swój styl przywiązania.
Skąd to się wzięło
Brytyjski psychiatra John Bowlby opisał w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych system, który ma każdy z nas: gdy czujemy zagrożenie lub niepewność, szukamy bliskości ważnych dla nas osób, a gdy są dostępne, uspokajamy się i wracamy do odkrywania świata. Jego współpracowniczka Mary Ainsworth nazwała taką dostępną osobę bezpieczną bazą. W 1987 roku psycholodzy Cindy Hazan i Phillip Shaver pokazali, że miłość w związku działa w oparciu o ten sam system. A w 2010 roku psychiatra Amir Levine i psycholożka Rachel Heller przenieśli tę wiedzę na grunt randkowania w książce Attached.
Trzy style, bez szufladek
- Bezpieczny. Taka osoba łatwo się zbliża i równie łatwo zachowuje własną przestrzeń. Mówi wprost, czego potrzebuje, i nie prowadzi rachunków. Według badań, które przytaczają Levine i Heller, to nieco ponad połowa populacji.
- Lękowy. Pragnie dużo bliskości, a jej radar na odrzucenie jest bardzo czuły. Mniej więcej co piąta osoba. To nie nadmiar miłości: to system alarmowy, który włącza się za wcześnie.
- Unikający. Kojarzy intymność z utratą niezależności. Gdy związek się zacieśnia, bierze dystans. Mniej więcej co czwarta osoba.
Ważny niuans, który książki popularnonaukowe często pomijają: współczesne badania nie widzą trzech szufladek, tylko dwie osie. Jedna mierzy, ile lęku budzi w tobie możliwość odrzucenia, druga – na ile unikasz bliskości. Każdy ma jakiś wynik na obu (Fraley i Waller, 1998). Mówienie o „lękowych” i „unikających” pomaga się zrozumieć, pod warunkiem że pamiętamy, iż to krańce skali.
Twój styl w dwóch pytaniach
To nie diagnoza, ale pomaga się umiejscowić:
- Kiedy ktoś, kto ci się podoba, długo nie odpisuje, trudno ci skupić się na czymś innym? Jeśli odpowiedź brzmi „bardzo”, masz wysoki wynik na osi lęku.
- Kiedy ktoś szybko mówi ci, że bardzo mu się podobasz, masz ochotę przyhamować? Jeśli odpowiedź brzmi „tak, dość mocno”, masz wysoki wynik na osi unikania.
Jeśli na oba pytania odpowiadasz „niezbyt”, prawdopodobnie jest ci blisko do stylu bezpiecznego. A niezależnie od odpowiedzi – da się to zmienić: w badaniu podłużnym mniej więcej co czwarta osoba zmieniła styl w ciągu czterech lat (Kirkpatrick i Hazan, 1994), często dzięki związkom, które dały jej poczucie bezpieczeństwa.
Styl przywiązania nie mówi, kogo możesz pokochać. Mówi, czego potrzebujesz, żeby kochając, zachować spokój.
Sprawdźcie swoje połączenie
Bezpieczny + bezpieczny: spokój, który wydaje się niczym szczególnym
Żadna ze stron nie każe na siebie czekać ani nie dopatruje się zagrożenia w milczeniu. Kłótnie dotyczą konkretnej sprawy, a nie wartości związku.
Bezpieczny + lękowy: kotwica
Regularność osoby bezpiecznej wycisza alarm osoby lękowej. Ryzyko: na początku pomylić ten spokój z brakiem iskry.
Bezpieczny + unikający: przestrzeń bez kary
Jedna strona daje oddech i nie goni; druga uczy się uprzedzać, zamiast znikać. Tak dystans zamienia się w rytm.
Lękowy + unikający: pułapka
Im bardziej jedno się zbliża, tym bardziej drugie się oddala. Wciąga jak rollercoaster, ale badania wskazują na mniejszą satysfakcję. Może się udać, jeśli obie strony to dostrzegają.
Lękowy + lękowy: wspólny alarm
Rozumieją nawzajem swoje potrzeby, ale zarażają się niepokojem. Pomagają proste zwyczaje i nazywanie tego, co się dzieje.
Unikający + unikający: dużo wolności, mało bliskości
To rzadkie połączenie, bo żadna ze stron nie robi pierwszego kroku. Jeśli już się zdarzy, jest wygodnie, ale może brakować intymności.
Bezpieczny z bezpiecznym: spokój, który wydaje się niczym szczególnym
To najstabilniejsze połączenie i najmniej filmowe. Żadna ze stron nie każe na siebie czekać ani nie dopatruje się zagrożenia w milczeniu. Konflikty się zdarzają, ale kłótnia dotyczy konkretnej sprawy („kiedy się spóźniasz, jest mi przykro”), a nie wartości związku („nigdy ci na mnie nie zależy”). Tę parę trzyma razem nie brak problemów, tylko zaufanie, że druga osoba odpowie.
Bezpieczny z lękowym: kotwica
Zwykle działa dobrze i to najlepsza wiadomość dla kogoś o stylu lękowym. Osoba bezpieczna odpowiada regularnie, mówi o swoich planach i nie karze milczeniem – a to wycisza alarm, zanim zdąży się włączyć. Ryzyko pojawia się na początku. Levine i Heller opisują, jak wiele osób lękowych myli spokój z brakiem iskry i odrzuca właśnie tę osobę, która byłaby dla nich dobra.
Bezpieczny z unikającym: przestrzeń bez kary
To też może działać. Osoba bezpieczna nie goni i nie obraża się, gdy druga potrzebuje oddechu, ale też nie rezygnuje z mówienia, czego chce. Działa lepiej, jeśli osoba unikająca nauczy się uprzedzać, zamiast znikać: „Potrzebuję wieczoru dla siebie, jutro napiszę” zamienia ucieczkę w rytm.
Lękowy z unikającym: pułapka
To najintensywniejsze połączenie i wcale nie rzadkie: badania nad parami często na nie trafiają. Im bardziej jedno się zbliża, tym bardziej drugie się oddala, a każdy ruch potwierdza lęk drugiej strony. Levine i Heller nazywają to pułapką lękowo-unikającą i opisują jej sygnały:
- poczucie jazdy rollercoasterem: euforia, gdy jest bliskość, i dołek, gdy znika;
- kłótnie, które pozornie dotyczą czegokolwiek, a w gruncie rzeczy tego, ile jest między wami bliskości;
- poczucie, że jest się w potrzasku, a mimo to nie można odejść.
Zaskakujący fakt: w badaniu Kirkpatricka i Davisa (1994) takie pary nie były szczególnie skłonne do rozstań, choć deklarowały mniejszą satysfakcję ze związku. Intensywność nie jest dowodem miłości. Często to system alarmowy pracujący na pełnych obrotach. Może się udać, gdy obie osoby to dostrzegają i nad tym pracują, często z pomocą specjalisty.
Lękowy z lękowym, unikający z unikającym
Takie pary zdarzają się rzadziej: w tym samym badaniu właściwie nie pojawiały się związki dwóch osób unikających ani dwóch lękowych. To ma sens. Dwie osoby unikające rzadko robią pierwszy krok, a dwie lękowe łatwo zarażają się nawzajem niepokojem. Jeśli to twój przypadek, bardzo pomaga umówienie się na proste zwyczaje (kiedy do siebie piszecie, jak dajecie znać, że nie możecie) i nazywanie tego, co się dzieje, zanim zamieni się w wyrzut.
Jakie połączenie jest najlepsze? Pary, w których przynajmniej jedna osoba ma styl bezpieczny, są zwykle stabilniejsze i bardziej udane, bo ta osoba łagodzi konflikty. Nie ma jednak zakazanych połączeń: bardziej niż etykieta liczy się to, jak się ze sobą porozumiewacie.
Jak to widać w czacie, jeszcze przed pierwszą randką
Bez zdjęć rozmowa jest pierwszym, co o kimś wiesz. I już w niej widać sygnały:
- Regularne odpowiedzi, choć nie natychmiastowe. Odpisanie po trzech godzinach to nic złego; zniknięcie na trzy dni bez słowa – już tak.
- Konkretne plany. „Masz ochotę w czwartek o ósmej?” mówi więcej niż dziesięć „może kiedyś się spotkamy”.
- Umiejętność mówienia o was. Ktoś, kto potrafi napisać „lubię z tobą rozmawiać” bez przechodzenia do defensywy, pokazuje poczucie bezpieczeństwa.
- Uogólnienia jako sygnał alarmowy. Zdania w stylu „wszystkie związki kończą się tak samo” albo „ludzie zawsze chcą za dużo” często skrywają strategie trzymania na dystans.
Zdania, które działają bez względu na twój styl
Levine i Heller nazywają skuteczną komunikacją mówienie wprost, czego potrzebujesz, bez atakowania i bez bronienia się. Reakcja drugiej strony od razu sporo ci mówi. Kilka przykładów:
- Zamiast nie odpisywać, żeby „odpłacić pięknym za nadobne”: „Czuję się spokojniej, kiedy odzywasz się wtedy, kiedy zapowiadasz”.
- Zamiast znikać: „W tym tygodniu mam urwanie głowy, w niedzielę napiszę na spokojnie”.
- Zamiast zgadywać: „Dobrze się bawię. A jak ty to widzisz?”.
I myśl Waltera Riso, która może służyć za kompas: wybierając kogoś, zachowujesz wolność; potrzebując tej osoby, żeby dobrze się czuć, zakładasz sobie pęta.
Kiedy poprosić o pomoc
Jeśli w związku stale czujesz lęk, jeśli ktoś cię kontroluje albo masz poczucie, że nie potrafisz żyć bez drugiej osoby, to już nie kwestia stylów: porozmawiaj z psychologiem lub psycholożką.
Jak sprawdzić, jaki mam styl przywiązania? Dwa pytania z tego artykułu dają pierwszą wskazówkę. Kwestionariusze używane w badaniach, takie jak ECR-R, mierzą lęk i unikanie osobno. Do indywidualnej oceny najlepiej porozmawiać z psychologiem lub psycholożką.